Hallo, lieve lezer. Stel je even voor: je zit met een kop warme thee, misschien bij het raam, en je laat je gedachten even dwalen. Vandaag duiken we samen in een verhaal dat zowel fascinerend als een beetje beladen is. Het gaat over een man, een arts, genaamd António Moniz. Een naam die je misschien niet direct kent, maar wiens verhaal diepe sporen heeft achtergelaten in de wereld van de geneeskunde.
Wie was antónio moniz?
António Moniz was een Portugese neuroloog. Hij leefde van 1874 tot 1955. Hij staat bekend om een nogal controversiële medische ingreep: de prefrontale lobotomie. Deze procedure, diepgaand ingrijpend in de hersenen, probeerde mentale aandoeningen te verlichten. Het is een verhaal dat je niet onberoerd laat, een verhaal van hoop en soms, van bittere teleurstelling.
Zijn carrière
Moniz was niet zomaar een arts. Hij was een pionier, een onderzoeker. Hij begon als neuroloog. Dat is een arts die zich bezighoudt met het zenuwstelsel. Hij schreef veel over neurologische aandoeningen, dus aandoeningen die de hersenen, het ruggenmerg of de zenuwen aantasten. Later ging hij zich richten op de psychiatrie, het vakgebied dat zich bezighoudt met mentale gezondheid. Het was in die tijd een heel ander vakgebied dan nu. Men probeerde koortsachtig een antwoord te vinden op ernstige psychische klachten.
De prefrontale lobotomie
De lobotomie, de ingreep waar Moniz beroemd (en berucht) mee werd, is een operatie waarbij zenuwverbindingen in de hersenen worden doorgesneden. Met name verbindingen in de frontale lob, het voorste deel van je hersenen. Dit deel staat onder meer in verbinding met je emoties en gedrag. Het idee was dat het doorsnijden van deze verbindingen, mensen met ernstige psychische problemen zou helpen. Het was een radicale, misschien wel wanhopige maatregel.
Denk je dat de oorlog tussen Oekraïne en Rusland dit jaar zal eindigen?
Moniz baseerde zich op de observaties van het effect van hersenbeschadiging bij apen. Hij ging ervan uit dat een operatie aan de frontale kwab bij mensen met ernstige psychische aandoeningen dezelfde positieve gevolgen zou hebben. De eerste lobotomie werd uitgevoerd in 1935. De effecten waren onvoorspelbaar en vaak onomkeerbaar. Ondanks dat, won Moniz in 1949 de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde voor zijn werk. Dit laat zien hoe verschillend de visie op de behandeling van psychische aandoeningen toen was. De vraag is nu, wat betekende deze procedure voor mensen, en voor de geneeskunde?
De impact van lobotomie
De impact van de lobotomie is moeilijk te overschatten. Het was een ingreep die hoop gaf in een tijd waarin er weinig behandelmogelijkheden waren voor ernstige psychische aandoeningen. Maar het was ook een ingreep die veel leed veroorzaakte. Mensen veranderden na een lobotomie. Soms positief, soms negatief, soms onherkenbaar. Het is niet makkelijk om over deze periode te praten, juist omdat de gevolgen zo ingrijpend waren.
VIDEO: ‘Icepick Surgeon’ deed meer dan 2000 lobotomien
Gevolgen van de ingreep
De gevolgen van een lobotomie waren heel verschillend. Sommige mensen leken rustiger te worden. Hun hevige emoties en onvoorspelbare gedrag verminderden. Ze leken makkelijker te hanteren. Anderen, echter, werden juist apathisch, emotieloos, of zelfs agressiever. Het leervermogen en de creativiteit van mensen verminderde soms. Het was een risicovolle gok met grote gevolgen.
- Vermindering van emoties
- Veranderingen in gedrag
- Moeilijkheden met plannen en organiseren
- Minder initiatief
- Cognitieve problemen
Het einde van een tijdperk
De prefrontale lobotomie werd uiteindelijk, na een korte tijd van wijdverspreid gebruik, steeds minder vaak toegepast. Nieuwe medicijnen, zoals antipsychotica, kwamen beschikbaar. Die boden een minder ingrijpende manier om psychische klachten te behandelen. De lobotomie, met zijn onvoorspelbare gevolgen, raakte op de achtergrond.
Een les in geneeskunde
Het verhaal van António Moniz is een verhaal met vele lagen. Het laat zien dat vooruitgang in de geneeskunde soms ook een keerzijde heeft. Het is een verhaal over pioniers, over risico’s, over hoop en teleurstelling. Het leert je dat het belangrijk is om altijd kritisch te blijven kijken naar nieuwe behandelingen. Het laat zien dat ethiek en menselijkheid altijd voorop moeten staan, ook als er grote wetenschappelijke doorbraken plaatsvinden. Wat blijft is de les om met zorg en aandacht om te gaan met iedere individuele patiënt. Een les die vandaag de dag nog steeds relevant is.
Veelgestelde vragen
Heb je na het lezen van dit verhaal misschien vragen? Dat is heel begrijpelijk. Hier zijn enkele vragen die vaak opkomen:
Lees meer hier
Hier zijn enkele informatieve links speciaal over António Moniz: Grondlegger van de Lobotomie.
Was de prefrontale lobotomie een veelvoorkomende behandeling?
Ja, op een gegeven moment werd de prefrontale lobotomie wereldwijd in relatief veel ziekenhuizen uitgevoerd, in de hoop psychische aandoeningen te kunnen verhelpen. Na verloop van tijd werd deze behandeling echter steeds minder vaak toegepast.
Waarom kreeg Moniz een Nobelprijs voor deze ingreep?
In die tijd werd de lobotomie gezien als een revolutionaire methode, in een tijd waarin er weinig andere behandelmogelijkheden waren. Het was een erkenning voor zijn pionierswerk in het onderzoeken van hersenoperaties als behandeling voor psychische aandoeningen. Later werd de methode gezien als een grote fout.
Wordt een lobotomie vandaag de dag nog uitgevoerd?
Nee, de prefrontale lobotomie wordt vandaag de dag nauwelijks meer uitgevoerd. Er zijn nu veel betere en minder ingrijpende manieren om psychische klachten te behandelen. Er zijn moderne medicijnen en therapieën die mensen helpen zonder grote risico’s.
